У дзяцінстве я баяўся загінуць на вайне

Калі мне было гадоў пяць (яшчэ пры Саюзе), я сур’ёзна лічыў, што па дасягненні прызыўнога ўзросту вымушаны буду пайсці на вайну і, вядома ж, магу не вярнуцца адтуль жывым. Хто, з кім і за што будзе ваяваць, не задумваўся, ведаў толькі (па фільмах і расповедах дарослых) пра знешнюю, бачную сутнасць вайны — забіванне адных людзей іншымі.

Я не біў — толькі выспятка даў

Кампанія дзяўчынак малодшашкольнага ўзросту няньчыцца з кацянём і не прымае ў сваё кола аднаго хлапчука. Адрынуты роспачна, з крыўдай і горыччу, ледзь не крычыць:

— Ды не біў я яго, толькі выспятка даў! Я не б'ю катоў! Навошта мне іх біць? Мне нават у школе сказалі, каб катоў не біў!

Відаць, са стажам юны гіцаль, і перакананы, непапраўны, калі ўжо і школа прафілактычную работу з ім праводзіла на гэтую тэму, а эфекту няма.

© Сяргей Абрамовіч, 2023

Суровая выхавальніца і яе брутальныя выхаванцы

Цёмным зімовым вечарам я і адна дзяўчынка засталіся апошнімі двума дзецьмі, якіх бацькі пакуль што не забралі з дзіцячага сада. Мы размаўлялі з ёй, наваліўшыся складзенымі на грудзях рукамі на падаконнік шырокага, метры два, акна, у якім бачылі не вуліцу, а сябе і нашу групу (у памяшканні гарэла святло, а за шыбай панавала цемра).

Хварэй за чужых, каб свае не расчаравалі

Дзесьці ў сярэдніх класах (гэта пачатак 90-х) усе мае аднагодкі захапляліся футболам — самі гулялі, па тэлевізары глядзелі і назаўтра ў школе заўзята абмяркоўвалі ход матча. Я гэтага інтарэсу не падтрымліваў і не разумеў, быў салідарны з Кашпіроўскім*, які аднойчы на крытыку сваёй тэлеперадачы адказаў штосьці ў сэнсе «каму не падабаецца, пераключайце на футбол і глядзіце, як дваццаць два дурні ганяюць адзін мяч» (цяпер я ведаю, што гэта ён свядома ці міжволі Райкіна перафразаваў, а тады не ведаў і доўга прыпісваў аўтарства гэтага, скажам так, разгорнутага эпітэта выключна Кашпіроўскаму).

Падпольная партыя ў школе і змова супраць генсека ў дзіцячым садзе

Сёння згадваю гэтыя эпізоды свайго савецкага дзяцінства з іроніяй і настальгіяй, а тады мае паводзіны і паводзіны маіх сяброў у ніжэйапісаных сітуацыях былі сапраўднай крамолай — непаслушэнствам перад бацькамі і дыскрэдытацыяй апошняга генсека ЦК КПСС.

Хоць неданоскі, абы брэндавыя

«Бабуля, можаш даць мне 45 рублёў?» — такое тэкставае паведамленне адправіў на смартфон сваёй бабулі падлетак. Напісаў ён яго на рускай мове з памылкаю: замест «рублей» атрымалася «рублец». Няправільны канчатак слова крыху ўзлаваў бабулю: унук або паленаваўся выправіць апіску (літары «й» і «ц» раазмешчаны на клавіятуры смартфона побач, таму хлапчук мог проста ціскануць не туды), або свядома сказіў слова на пагардліва-паблажлівы манер паводле аналогіі з формамі «фільмец», «супец» і інш. — і ў любым выпадку такое напісанне характарызавала яго як легкадумную, нясталую асобу.

Штукаркі-гарэзніцы, жулікі і міласэрныя даносчыкі

З жыцця малодшых школьнікаў

* * *

Чарадзейства-блазенства, усур'ёз успрынятае

Чацвёртакласнікі ведалі, што на матэматыцы ў іх сёння будзе кантрольная, і нічога добрага ад гэтай падзеі не чакалі.

Пракаці мяне, дзядзечка, мама дазваляе

Чэрвеньскім днём я рамантаваў каля пад'езда сваю машыну (лекгавік, 21-гадовае «Пежо»). Паломка была нескладаная, але я ніяк не мог даць ёй рады — нервы мае напяліся, час ішоў, а справа пасоўвалася вельмі марудна: у цяжкадасягальным месцы пераламіліся два страшэнна акісленыя правадкі, і мне трэба было да бляску адшараваць іх, злучыць, абматаць месца злучэння ізаляцыйнай стужкай. Церпячы боль у крыжы і каленях, я навісаў калодзежным жураўлём над маторам і маніпуляваў рукамі ў абмежаванай прасторы ледзь не навобмацак.

Піянерскія жарсці і жахі

У гады майго дзяцінства існаваў усеагульны (у межах СССР) звычай сартавання юных пакаленняў на акцябрат, піянераў і камсамольцаў. Членства ў першай з вышэйзгаданых арганізацый, якая аб'ядноўвала малодшых школьнікаў, прайшло для мяне незаўважна: выдалі значок у выглядзе зорачкі з сілуэтам галоўкі хлопчыка Валодзі Ульянава ў цэнтры і сказалі добра вучыцца ды ўзорна сябе паводзіць. Камсамолу я не заспеў: адпаведнага ўзросту дасягнуў ці то пасля, ці то напярэдадні распаду СССР. А вось піянерыя прынесла ў маё жыццё пэўныя хваляванні і ўзрушэнні.

Як я паверыў, што бачу жывога Леніна

Гэта было дзесьці ў сярэдзіне 80-х, я тады хадзіў у дзіцячы сад.

Летам мы ўсёй сям'ёй прыехалі на пару тыдняў у вёску да маіх дзеда з бабаю. Прыехала туды пагасцяваць і мая цётка з двума сынамі-блізнятамі, маімі стрыечнымі братамі. Яны крыху старэйшыя за мяне, на той момант былі ўжо школьнікамі і таму апекаваліся мною — дапамагалі ва ўсім, клапаціліся, тлумачылі што-небудзь, — але часам, пад настрой, злоўжывалі сваёй узроставай перавагаю і самасцвярджаліся за мой кошт — смяяліся, калі я не ведаў чагосьці таго, што ведалі яны, выхваляліся ўменнем рабіць усялякія выкрутасы на ўсталяваным у агародзе турніку і дэманстравалі пагарду да мяне за няздольнасць паўтарыць гэтыя практыкаванні і г.д.

Дзве дзіцячыя мары на аўтамогілках мясакамбіната

Калі я хадзіў у дзіцячы сад і пачатковыя класы, мой бацька працаваў шафёрам на свінакомплексе (цяпер яго ўжо не існуе) у нашай вёсцы. Кожны дзень ён выконваў аднолькавую задачу — на аўтамабілі МАЗ з прычапным фургонам вазіў свіней са свінакомплексу ў райцэнтр на мясакамбінат, за 20 кіламетраў. Часам браў у рэйс мяне — проста пакатацца (мне такое баўленне часу падабалася) ці з нейкай патрэбы, напрыклад, каб звазіць у раённую бальніцу.

Ад нажа ў школьнай сумцы — да мары стаць міліцыянерам

Ішла першая палова 90-х. У маёй вялікай вёсцы з сямітысячным насельніцтвам квітнела злачыннасць (аднаго звязанага з крыміналам чалавека нават застрэлілі з аўтамата і спалілі ў машыне). Калі я вучыўся ў 9-10 класах, нашу школу тэрарызавалі былыя вучні з ліку праблемных — прыходзілі кампаніямі і здзекваліся з дзяцей, білі іх, адбіралі грошы і рэчы, а настаўнікі (і нават дырэктар) рабілі выгляд, што мярзотных прыхадняў не заўважаюць.

Бессэнсоўна стрыгчыся за дзень да канца свету

У вясковай школе ў адзін дзень не прыйшло на заняткі шмат дзяцей, прычым большасць адсутных аказаліся прадстаўнікамі каларытнай нацыянальнай меншасці індыйскага паходжання, якая ўжо дзесяцігоддзямі жыве ў той мясцовасці. Высвятляючы прычыну масавага нез'яўлення навучэнцаў, дырэктар, завуч і сацыяльны педагог звярнуліся да пяцікласніка з ліку гэтай этнічнай супольнасці, і хлопчык спакойна, як пра зусім звычайную з'яву, паведаміў, што яго суродзічы цэлымі сем'ямі паехалі ў райцэнтр, дзе таксама ёсць іх дыяспара, святкаваць канец свету.

Злодзей у краме — удача для прадаўца

У кніжнай краме хлапец гадоў дванаццаці (мяркуючы па знешнім выглядзе, зусім не з беднай сям'і) набраў у заплечнік кніжак і пару штук узяў у рукі, каб разлічыцца за іх, а тыя, што ў заплечніку, вынесці задарма. Здарылася гэта напярэдадні 8 сакавіка, і смаркач, магчыма, спрабаваў такім чынам вырашыць праблему падарункаў, якія ў гэты дзень у нашым грамадстве прынята падносіць жанчынам і дзяўчынкам з ліку родных, сяброўкам ды аднакласніцам, але ажыццявіць задумку не змог: адна з прадаўшчыц заўважыла яго маніпуляцыі, дачакалася, пакуль на касе дойдзе да злодзея чарга, і схапіла за руку на месцы злачынства. Вывела з гандлёвай залы ў складское памяшканне і патрабуе тэлефон бацькоў. Ён просіць, каб адпусціла, а яна пагражае, што калі не дасць тэлефон, то выкліча міліцыю.