Рэдактура і карэктура — праблемы беларускага кнігавыдання

Я маю не самае аддаленае ўяўленне пра выдавецкую кухню ў Беларусі: звярстаў тры кнігі (не свае), дзве з якіх ужо выдадзеныя, узаемадзейнічаў па розных пытаннях не меней чым з дзясяткам выдаўцоў — юрыдычных асоб розных формаў уласнасці (пераважна прыватных) і індывідуальных прадпрымальнікаў. З улікам гэтага досведу ў спалучэнні са шматгадовым досведам чытацкім канстатую масава распаўсюджаную з’яву: літаратурнай і лінгвістычнай падрыхтоўкай тэкстаў да друку большасць суб’ектаў выдавецкага рынку займаецца фармальна, безадказна, непрафесійна, у выніку кнігі выходзяць з морам арфаграфічных, пунктуацыйных і граматычных памылак, фактычных супярэчнасцей, стылёвых агрэхаў.

Богу пакланіцца ці сабаку дагадзіць?

На Вялікдзень па інтэрнэце гуляюць ролікі: чарада вернікаў з кошыкамі стаіць на дварэ ў чаканні святара, які асвеціць прысмакі, уздоўж яе валачэцца сабака, ласа паглядае на кожны кош і яго ўладальніка, але ўсе жывёліну адганяюць, ніводзін прыхаджанін не частуе.

Пастарэю — сап'юся

Кожны дзень мой — у журбе і скрусе:
Змрочны, бессэнсоўны і пусты.
Дажыву да пенсіі — сап'юся,
Каб хутчэй адкінуць капыты.

Мне не даспадобы млець на печы,
Калупацца ў градах не хачу,
І на безліч немачаў старэчых
Не жадаю скардзіцца ўрачу.

Шлях зямны тапчу — не маладзею.
Шанцаў тых, што страціў, не вярну.
І даўно я пахаваў надзею
Увасобіць мару хоць адну.

Лёс сябе паводзіць па-сабачы —
Шчэрыць зубы, гыркае, грызе.
Я нічога добрага не бачыў
За свае амаль што сорак сем:

Ад чужой дурноты не схавацца,
Валадараць подласць і хлусня,
Стомлена душа абрыдлай працай —
Не правёў я ў радасці ні дня.

Паўжыцця папросту змарнавана.
Што далей? Кіёк і барада...
І бутэлька. Бо як жыць пагана,
Спіцца і памерці не шкада.

© Сяргей Абрамовіч, 2026

Хтосьці пераблытаў сквапнасць са страхам

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў. Мінск, «Універсітэцкае», 1993.

У беларускім шасцімоўным слоўніку прыказак, прымавак і крылатых слоў 1993 года (на вышэйпрыведзеным здымку) ёсць выраз «Вочы страхачэ, а рукі грабачэ», які вытлумачаны зусім няправільна: ён размешчаны ў раздзеле «Хцівасць, скупасць, зайздрасць, хвальба, форс», а значыць, на думку ўкладальнікаў, характарызуе сквапнага чалавека.

Дарэмна півавары не пракансультаваліся з філолагамі

Убачыў у краме вось такую недарэчнасць — рэкламны слоган «Дзеля сваіх» на паліцы з прадукцыяй ААТ «Лідскае піва».

Мая рэкамендацыя ўсім вытворцам, якія не валодаюць беларускай мовай, але захочуць аформіць на ёй свае тавары: правярайце кожнае слова па слоўніку, а яшчэ лепш — папрасіце дапамогі ў спецыяліста, так будзе найбольш надзейна (хоць, можа, і не бясплатна, затое не сорамна, людзей не насмешыце). Можна звярнуцца да якога-небудзь універсітэцкага выкладчыка-філолага (журналісты і школьныя настаўнікі — не самы ўдалы варыянт, яны часта дэманструюць нізкі ўзровень пісьменнасці і валодання словам) або да іншага знаўцы мовы, вартага даверу, накшталт мяне. І, дарэчы, не рызыкуйце даручаць пераклад штучнаму інтэлекту ці іншым праграмным сродкам, бо яны, якімі б хвалёнымі накшталт GPT ні былі, могуць падвесці вас пад дурнога хату.

© Сяргей Абрамовіч, 2026

Сакавіцкім вечарам на лецішчы

Злавесны абмен шапкамі

Чалавек, якому выпала праходзіць тэрміновую службу ў Афганістане і пашчасціла не ўдзельнічаць там у баявых дзеяннях (суправаджаў транспарт, ахоўваў аб’екты, але нападаў не зведаў), назаўсёды запомніў апошнюю сустрэчу ў роднай вёсцы з на год старэйшым сябрам, чыё жыццё афганская вайна забрала. Пасля трагічнай весткі тая сустрэча атрымала містычную афарбоўку.

Баль невукаў і блюзнерцаў

У сацсетках і на розных відэасэрвісах (канкрэтызацыі пазбягаю, каб не дыскрэдытаваць, бо яны не вінаватыя) часта выскокваюць зусім не датычныя ваеннай тэмы ролікі з мелодыяй Bella ciao: то яе выконвае на акардэоне сексуальная (сімпатычная і не надта строга апранутая) дзяўчына, то пад яе скача гулянка, то яна стаіць фонам у якім-небудзь дураслівым сюжэце накшталт непрыстойнага анекдота пра гінеколага.

Невуцтва ці блюзнерства? Інтэлектуальная ці маральная дэградацыя? Мабыць, усё разам.

© Сяргей Абрамовіч, 2026

У дзяцінстве я баяўся загінуць на вайне

Калі мне было гадоў пяць (яшчэ пры Саюзе), я сур’ёзна лічыў, што па дасягненні прызыўнога ўзросту вымушаны буду пайсці на вайну і, вядома ж, магу не вярнуцца адтуль жывым. Хто, з кім і за што будзе ваяваць, не задумваўся, ведаў толькі (па фільмах і расповедах дарослых) пра знешнюю, бачную сутнасць вайны — забіванне адных людзей іншымі.

Невукі забаўляюць невукаў, а тыя думаюць, што гэта асвета

Трапіў мне ў інтэрнэце на вочы невядома кім складзены чатырохрадковік на побытавую тэму з прэтэнзіяй на досціп. Подпіс пад рыфмаванкаю паведамляў, што яна скапіравана з сацсетак — з нейкай старонкі, закліканай прапагандаваць беларускую мову.