Рэдактура і карэктура — праблемы беларускага кнігавыдання

Я маю не самае аддаленае ўяўленне пра выдавецкую кухню ў Беларусі: звярстаў тры кнігі (не свае), дзве з якіх ужо выдадзеныя, узаемадзейнічаў па розных пытаннях не меней чым з дзясяткам выдаўцоў — юрыдычных асоб розных формаў уласнасці (пераважна прыватных) і індывідуальных прадпрымальнікаў. З улікам гэтага досведу ў спалучэнні са шматгадовым досведам чытацкім канстатую масава распаўсюджаную з’яву: літаратурнай і лінгвістычнай падрыхтоўкай тэкстаў да друку большасць суб’ектаў выдавецкага рынку займаецца фармальна, безадказна, непрафесійна, у выніку кнігі выходзяць з морам арфаграфічных, пунктуацыйных і граматычных памылак, фактычных супярэчнасцей, стылёвых агрэхаў.

Прынада для непатрабавальнага чытача і серадняцкая проза

Быў у сталіцы — наведаў кнігарню. Меў настрой узяць што-небудзь мастацкае і публіцыстычнае ці пазнавальнае.

Спадзяваўся на шоўк, атрымаў наждачку

Купіў я тры кніжкі, дзве з якіх выбраў свядома, а трэцюю — зборнік прозы Міколы Адама «Шоўк» (364 старонкі: тры аповесці і раман) — узяў з цікаўнасці і таму, што каштавала яна зусім смешна: 3 р. 63 к. Мабыць, дэмакратычнасць цэнніка абумоўлена заляжаласцю тавару: выданне пабачыла свет аж у 2013 годзе.

Кніжка для школьнікаў, якой не месца ў школе

Вядома ж, недарэчна пісаць пра кнігу, якая прыйшла да чытачоў аж 10 гадоў таму (нават калі ты, як аўтар гэтых радкоў, пазнаёміўся з ёй толькі цяпер), ды яшчэ і належыць пяру чалавека, які амаль 5 гадоў таму скончыў свой жыццёвы шлях. Але нельга і пакідаць без увагі такі недапушчальны факт, як прысутнасць у творы для дзяцей вельмі недалікатных эпізодаў, звязаных з палавым жыццём чалавека і гвалтоўнымі дзеяннямі ў гэтай сферы. Немагчыма закрыць вочы і на тое, што тэкст, рэкамендаваны да вывучэння ў школе, напісаны з вялікай колькасцю моўных памылак. Ёсць падставы меркаваць, што вышэйзгаданыя шкодныя з'явы засталіся без увагі грамадскасці, іначай кніга не праляжала б да сённяшняга дня ў кнігарні, у якой была куплена аўтарам гэтых радкоў, а даўно была б знятая з продажу.

* * *

Леанід Дайнека. «Чалавек з брыльянтавым сэрцам. Фантастычны раман». Мінск, «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 2014. Выданне пабачыла свет у серыі «Кніжная паліца школьніка», на адваротным баку тытульнага ліста змешчана пазнака «Для сярэдняга школьнага ўзросту», а ў анатацыі ўзрост мэтавай аўдыторыі канкрэтызуецца: «Твор рэкамендаваны для пазакласнага чытання па беларускай літаратуры вучням 7-га класа».

Манаграфія масцітага аўтара нагадала мне хохму пра нядбайнага студэнта

У адной барысаўскай кнігарні трапіла мне на вочы манаграфія Валянціны Русак «Марфаналогія словазмянення і словаўтварэння сучаснай беларускай мовы». Год выдання — 2012, таму, напэўна, кніга і аказалася такой таннай — літаральна капейкі, дакладна не памятаю колькі, але меней за рубель, хаця аб'ём — 430 старонак.

Расчараваны дзвюма Маргарытамі

Памятаеце маіх «Салдатаў у генеральскіх мундзірах»? Счакаўшы тры гады, на мінулым тыдні я зрабіў чарговую спробу знайсці што-небудзь вартае ў сучасных аўтараў. Гэтым разам — у моладзі, але не зялёнай, а той, што трывала стаіць на нагах — лічыцца ў шэрагах Саюза пісьменнікаў і мае ў творчым багажы не адну кнігу. Набыў два зборнікі прозы: выдадзены ў 2018-м 350-старонкавы «Наш дом» Маргарыты Латышкевіч (1989 г.н.) і надрукаваны ў 2014-м «Восень у Вільнюсе» (318 старонак) Маргарыты Прохар (год нараджэння высветліць не ўдалося, але, мяркуючы па фотаздымках у інтэрнэце і па тым факце, што ўпершыню я пачуў пра яе праз некалькі гадоў пасля заканчэння ўніверсітэта, пісьменніца, можна сказаць, у росквіце сіл). Выданні, на жаль, не самыя свежыя, але я шукаў аб'ёмістых, тоўстых, каб усмак начытацца ды надумацца над прачытаным, і нічога больш адпаведнага сваім запытам на паліцах райцэнтраўскай кнігарні не знайшоў.

Не веру пісьменнікам, бо добра іх ведаю

Недавер мой тычыцца не зместу твораў (навуковай ці дакументальнай дакладнасці ад паэзіі і прозы я не вымагаю), а іх аўтарства: сумняваюся, што якасныя (пісьменныя і высокамастацкія) тэксты на самай справе належаць таму, з-пад чыйго пяра яны нібыта выйшлі. Спарадзілі гэтае сумненне наступныя выпадкі з маёй практыкі.

Бяскніжжа кнігарні

Узнікла жаданне пачытаць якую-небудзь тоўстую кнігу якога-небудзь сучаснага аўтара на якую-небудзь сучасную тэму. У пошуках жаданага я ўвайшоў, быўшы праездам у вялікім горадзе, у вялікую кніжную краму, зусім не сумняваючыся, што з раскладзенай і расстаўленай тут на паліцах і стэндах бязмежнай разнастайнасці абавязкова выберу 2-3 адзінкі тавару на свой густ.

Салдаты ў генеральскіх мундзірах

(Водгук на тры кнігі трох сучасных беларускіх пісьменнікаў)

Трапілі мне ў рукі адразу тры кнігі, выдадзеныя з 2012 па 2014 год у серыі «Бібліятэка Саюза пісьменнікаў Беларусі». Невялікага фармату (13 на 17 см), з колькасцю старонак ад 320 да 448, тыражом па 1000 экзэмпляраў кожная, адна на беларускай мове і дзве на рускай. Айчынных аўтараў я не купляў ужо з паўтара дзясятка гадоў (за выключэннем рэдкіх, адзінкавых выпадкаў), таму што надакучыла зноў і зноў адчуваць сябе падманутым, штораз атрымліваючы стопрацэнтную халтуру, у тым ліку і ад тытулаваных персон — лаўрэатаў прэмій, членаў творчых аб'яднанняў, галоўрэдаў літчасопісаў. І вось цяпер, ухапіўшы гэтыя тры кнігі задарма як бонус у дадатак да некалькіх іншых купленых (у краме праходзіла нейкая акцыя), я рызыкнуў зноў здзейсніць экспедыцыю ў свет слоўнай творчасці сваіх землякоў. Хто ведае, а раптам у мяне змяніўся густ? Або нават калі застаўся ранейшым, то не выключана, што дзякуючы шчасліваму збегу абставін усё ж знойдзецца ў гэтым халяўным наборы хаця б адна рэч, якая прыйдзецца мне даспадобы.